Hedge Fund – ийн семинар

Hedge Fund (HF) industry – тэй холбоотой цуврал семинарт хоёрдох удаагаа суув. Энэ семинар хичээлээс гадуур, оройн цагаар зохион байгуулагдаж байгаа, HF – ийн fund менежерүүд ирж, industry-ийн тухай, өөрсдийн ажил/туршлагын тухай ерөнхий яриа хийдэг. Ажилд орсоны дараа ийм яриа сонсоод байр бололцоо олдохгүй тул, оюутан байх энэ цаг зав/”байр суурь” -ийн завшаанаа ашиглаж, сонирхож сууж байгаа семинар.

Өмнөх удаа gold (алт) – ийн чиглэлд хөрөнгө оруулалт хийдэг хүн ирж яриа хийсэн бол, энэ удаа equity (“хувьцаа”) – ийн зах зээлд үйл ажиллагаа явуулдаг HF – ийн fund менежер байлаа. Өмнө нь Arthur Andersen -> Goldman Sachs -> Soros – ийн HF дамжаанд өөрийн HF – ээ байгуулсан юм байх.

Семинар дээр сонссон, HF industry – тэй холбоотой зарим тоо:

-          2007 оны байдлаарх нийт HF – ийн тоо 9000 орчим (5 жилд 2 дахин өссөн)

-          Эргэлдүүлж байгаа мөнгөний хэмжээ 1,4 триллон ам.доллар

-          1 тэрбум ам.доллар-оос илүү хөрөнгө эргэлдүүлдэг HF – ийн тоо 200

HF – ийн хөрөнгө оруулалтын стратеги нь, 90-ээд онд global-macro гэгдэх, төрөл бүрийн currency (“валют”) болон засгийн газрын бондуудын ханшийн зөрүү дээр голчлон “ бооцоо тавих” нь томоохон чиглэл байж нийт HF – ийн стратеги дунд 70% эзэлж байсан бол, одоо 10% ч хүрэхгүй болтлоо буурсан юм байна. Энэ чиглэлд, 90-ээд онд Английн төв банктай “pound – ийн хаш дээр тулалдсан” Soros – ийн fund (*1) болон, Нобелийн шагналтан хүртэл оролцосон “lut all-star team” байж байгаад 2000 онд дампуурсан LTCM (*2) гэх мэт орж таарна.

Одоо хамгийн зонхилж байгаа HF стратеги нь, equity – тэй холбоотой “equity hedge/equity long-short” гэх мэт чиглэлүүүд юм байх. Товчдоо, хөрөнгө оруулах компани болон industry – ийн үйл ажиллагаанд fundamental research (гүнзгий анализ) хийсэний үндсэн дээр, төрөл бүрийн option (“санхүүгийн нэгэн бараа”) – ийг ашиглаж “бооцоо тавина” гэсэн үг шахуу. Тэр утгаараа ажилын нэг хэсэг нь, investment bank (IB) болон investment management (IM) firm – үүдийн analyst – уудын fundamental research – ийн ажилтай зарим талаараа төстэй гэсэн үг юм. Option ашиглаж “бооцоо тавьх” худалдааны үйл ажиллагааны үйл ажиллагааг IB – ийн зарим trader – ууд ч байнга явуулж байдаг. (тийм ч болоод, HF руу, IB IM – ээс хүний шилжилт их байдаг байж таарна)

2000 оноос хойш хагартлаа баяжиж буй HF – ийн ажилчидийн тухай мэдээ/”хов жив” жирийн хүмүүс болон санхүүгийн ертөнцөд ч их сонсогдож, HF – д ажиллахыг сонирхох хүмүүс, MBA оюутанууд олширсон (*3). Гэтэл  үнэндээ HF амжилттай авч явах нь (мэдээж) нилээн ярьвагтай юм байх. Түүнтэй холбогдох нэгэн баримт гэвэл, 2005 оноос хойш нийт 3000 – аад HF шинээр байгуулагдсан бол, энэ хугацаанд ажиллагаагаа зогсоож “хаалгаа барьсан” HF 1500 шахуу юм байх. Эндээс, хэн дуртай нь хагартлаа баяжхааргүй, хир зэрэг их эрсдэлтэй салбар болохыг харж болох юм байна...

*1 http://en.wikipedia.org/wiki/George_Soros
*2 http://mnglmba.blogspot.com/2006/02/nobel-iin-shagnalt-myron-scholes-iin.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Long-Term_Capital_Management
*3 http://mnglmba.blogspot.com/2006/12/careers-after-mba.html

JPMorgan Chase – ийн захирал Dimon сургууль дээр

JPMorgan Chase санхүүгийн firm – ийн CEO (захирал) Jamie Dimon сургууль дээр яриа хийв. Сургуулийн MBA – ийн, сонирхож ирсэн 200 гаадхан оюутанд зориулсан яриа болхоор, сэдэв нь ажилын/албан ёсны биш, career development болон өөрийнх нь туулж ирсэн career, үзэл бодолтой байлаа.

Америкт хөрөнгийн хэмжээгээрээ Citigroup, Bank of America – ийн дараа орох том санхүүгийн firm – ийн захирал гэхэд нилээн залуудуу харагдах хүн юм. Бас яриа болон байж байгаа нь energy “буцалсан” хүн юм гэж санагдлаа. Career дээшлэх тусам, ажилийн “technical” мэдлэгээс илүүтэйгээр, social skill (хүнтэй харьцах/олон дунд “биеээ авч явах” чадвар), leadership skill (олныг удирдах/олонтой цуг ажиллах чадвар) их чухал гэсэн  үг нь санаанд үлдэж...

MBA төгсөгчид PE job руу....

Private Equity (PE) ажил нь MBA төгсөгчидийн хувьд, маш их сонирходог чиглэлийн нэг болох тухай umno bichisen. Үүнтэй холбоотой нийтлэл саяханы BusinessWeek-t garj:
http://www.businessweek.com/magazine/content/07_04/b4018058.htm?campaign_id=rss_magzn

Агуулга нь товчдоо, PE job нь MBA оюутануудын хувьд No.1 сонирхдог чиглэл болж ирж буй тухай, маш өндөр цалин, ажилын сонихолтой агуулга болон далайц, нэр хүнд зэргээрээ оюутануудыг  татаж буй тухай, гэвч ажилын байр маш цөөхөн, бас ороход маш өндөр шалгууртай тухай.

Мэдээнээс танилцуулбал, хамгийн том нэр хүндтэй PE firm – үүдийн MBA төгсөгчидөд амлаж байгаа эхний жилийн цалин+бонус нт 450’000$ (!!!) хүрч байгаа юм байх. Өмнө нь PE дэхь эхний жилийн талаар, ерөнхийдөө 350’000$ гэсэн тоо дуулж байсанаас ч өндөр тоо энд дурдагдаж. Ерөнхийдөө top 10 гэгддэг MBA төгсөгчидийн ихэнхийн нь эхний жилийн цалин+бонус – ийн түвшин 100’000$-150”000$ болон, Wall Street – ийн Investment Bank – уудын муугүй  цалинтай харилцуулсан ч гэсэн, PE – ийн энэ цалин “аймшигтай” өндөр харагдана....

Харамсалтай нь ажилын байрны тоо маш цөөхөн, ороход маш өндөр шалгууртай тухай ч орхигүйгээр жишээтэй бичиж: PE – ийн дунд нэр хүндээрээ ч, хүний тоогоороо ч хамгийн том firm – ийн нэг болох, Carlyle энэ жил MBA төгсөгчидөөс ажилд авах оюутаны тоогоо 50% өсгөж гэнэ. Гэтэл тэр тоо нь ердөө 7 хүн... The best MBA гэгддэг Harvard, Stanford – ийг нэг жилд нийлээд 1200 – орчим оюутан төгсдөгийг бодвол, эдгээр PE firm – үүдэд ажил олж авна гэдэг нь, “тэнгэрээс од шүүрэх”-тэй адил маш хэцүү гэдэгийг харж болох юм.

Ер нь сонин хэвлэлд иймэрхүү байдлаар PE career – ийн тухай бичигддэг ч, үнэндээ MBA төгсөөд дажгүй PE ажилд орох нь, ихэнхи MBA оюутануудад огт хүртээлгүй шахуу зүйл юм. Яагаад гэхээр, жишээ нь хэрвээ том 10 firm нилээд 50 MBA оюутан ажилд авна гэж үзвэл, тэр нь Harvard, Standford MBA – ийг 1 жилд төгсчидийн 5% top 10 MBA төгсөгчидийн 1%, нийт Америк даяарх 100’000 хол давсан MBA төгсөгчидийн 0,05% ч хүрэхгүй хувь болхоор. Тэгэхдээ MBA төгсөж байгаа олон оюутанууд дунд, ийм “ аймшигтай” өндөр цалинтайгаар ажилд ордог “тусгай” хүмүүс “нэг жижиг буланд нь” байдагыг мэдрүүлсэн мэдээ юм уу даа.....

Монголтой холбоотой мэдээ WSJ дээр

1/9-ний Wall Street Journal (WSJ) дээр, Монголын Худалдаа Хөгжилийн Банкнаас (ХХБ), Монгол улсаас анх удаа болох, 150 сая ам.доллар-ийн бондыг олон улсын хөрөнгийн зах зээлд гаргаж зархаар (*1) завдаж буй тухай товч мэдээ гарч. ING Bank, Citibank хоёр arrange хийж байж магадгүй юм байх, тэгэхдээ тэр хоёр банк comment хийхээс татгалзсаныг харахад, арай албан ёсоор зарлахуйц шатандаа ороогүйм болуу.

150 сая ам.доллар гэсэн хэмжээ, Монголын албан ёсны GDP (Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн) 1,5 тэрбум ам.доллар орчим гэдэгтэй харьцуулбал аравны нэг нь болхоор, нилээн том тоо. Хэрэв энэ бонд гаргалт харьцангуй амжилттай явагдвал, цаашид энэ хэлбэрээр гаднаас “мөнгө олж ирж” бизнесээ санхүүжүүлэх явдал Монголд улам ихсэж, бизнесийн хөгжлийн орчинд нилээн дажгүй нөлөө үзүүлж магадгүй гэж санагдлаа.

Бас хэдхэн хоногийн өмнөх WSJ дээр In*nh*e M*n*s – ийн тухай “Mongolia is Roiled By Miner’s Huge Plans” гарчигтайгаар тийм ч богиногүй мэдээ эхний нүүр дээр нь гарсан байсан. Монголын онлайн мэдээнээс хаяа хальт уншаад энэ компанийн бизнесийн тухай цэгцтэй ойлгодоггүй байсан, харин тэр мэдээн дээр компани товч  түүхээс гадна ойрд өрнөж буй зарим үйл явдалын талаар ойлгомжтой тайлбарласан байсан нь зүгээр санагдсан. Ер нь миний санаж байгаагаар, WSJ дээр Монголын бизнес, эдийн засгийн талаар энэ хоёроос өөр мэдээ сүүлйин жил илүүтэй хугацаанд гараагүй байсан болхоор, энэ хоёр мэдээ сонирхол татахуйц байлаа.

Америк дотоодын бизнесийн энэ долоо хоногийн халуун мэдээнээс гэвэл, Apple – ийн Iphone – оо зарласан нь, тэгээд бас нэгэн 30 тэрбум ам.доллар илүүтэй үнэтэй компанийг Private Equity Firm – үүд худалдажу авахаар тулалдаж байгаа тухай юм уу даа.

*1    150 сая ам.долларын бонд гаргана гэдэг нь, 150 сая ам.доллартай тэнцэх бонд (үнэт цаас) – ийг ХХБ “хэвлэж” гаргаад, гадаадын хөрөнгө оруулагчдад тэрийгээ (нөгөө гадаад 2 банкаар дамжуулан) зарж 150 сая ам.доллар “зээлж олж ирнэ” гэсэн үг. Хөрөнгийн зах зээл хөгжсөн улсуудад компаниуд санхүүжилтээ хийхдээ хэрэглэдэг, “мөнгө зээлэх” – ийн нэг гол хэлбэр гэж махчилж ойлгож болно.

Technology strategy-iin hicheel

Энэ улиралын дөрөвдөх хичээл. Шинэ технологи дээр тулгуурласан бизнесийг авч явах стратегийн асуудлуудыг хөндсөн хичээл. Зөвхөн Google гэх мэт интернет технологийн салбарт хүрээгээ хязгаарлахгүй, механик, хими гэх мэт уламжлалт технологиуд ч хамаарна. Технилогийн салбарт өмнө ажиллаж байсан болхоор, энэ хичээл миний хувьд “цэвэр” стратегийн хичээлээсээ илүү “ойрхон” байх байх. Унших материал ихтэй ч, сонирхолтой хичээл болж магадгүй болтой.

Macro-Economic – ийн хичээл

Макро эдийн засгийн хичээл эхлэв. Багш нь 27 жил энэ хичээлийг заасан гэсэндээ туршлагатай сайн заах юм. Энэ үндсэн ажилаасаа гадна, NBA-ийн нэгэн нэртэй сагсчины sport agent – ийг хийдэг юм байх.... (sport agent гэж, тамирчины менежер гэсэн үг.Tom Cruise – ийн The Agent гэж тэр сэдвээр кино байсан байхаа ) иймэрхүү үндсэн ажил сургуулиасаа гаднах хобби/ажилдаа хүртэл эрч хүчтэй хүмүүс гайхамшигтай. Юутай ч уйтгар багатай хичээл байх шинжтэй.

Winter quarter starts

Өвлийн улиралын хичээл эхлэв.

Эхний, Financial Engineer талын хичээл нь ерөнхийдөө derivative гэгддэг төрөл бүрийн санхүүгийн “бүтээгдэхүүн” – үүдийг яаж үнэлж, хэрэглэхэв гэдэг тухай, математик талын ойлголтуудад нь түлхүү анхааржч онол талаас нь заах бололтой. Математикд дургүй ч биш, инженер чиглэлийн мастерийн зэрэгтэй ч хэлэх үү, их зөвөлгүйгээр сонирхолтойгоор сонсож болхоор хичээл санагдлаа.

Хоёрдох, татвар ба бизнес стратегийн хичээл, татварын ерөнхий ухагдахуунуудыг заахаас гадна. M&A (firm – үүд нэгдэх & нэг нь нөгөөгөө худалдаж авах) ажиллагаан дахь татварын зохицуулалтын тухай ч заах бололтой. Хичээл даалгавар цуг хийх грүүпийг нэг Солонгос – Америк тани болон энэ улиралд германы нэг MBA – ээс солилцоогоор ирж сурч  байгаа герман залуутай, хамтархаар боллоо. Тэр танил төгсөөд интернетийн нөгөө Firm G***** - д ажиллахаар болсон юм байх, грүүпээрээ даалгавараа хийх далимаараа firm – ийнх нь тухай үзсэн дуулгасаныг нь жаахан баяасах нь ....

Chicago Bulls vs. LA Lakers game

Амралтаар зугаацаж байхдаа, Bulls vs. Lakers тоглолтыг Chicago – д United Center дээр очиж үзэв. Монголоос гарахын өмнөхөн, 90 – ээд оны эхээр сагсан бөмбөг сонирходог байх үед, NBA – д Chicago Bulls, Jordan ид оргил үедээ байж, телевизээр сонирхолтой playoff – ийн тоглолтуудыг нь шимтэн үздэг байж. Тийм болхоор, Bulls – ийн home болох United Center дээр очиж үзэх дажгүй байлаа. Бас Lakers-ийн Kobe Bryant – ийн тоглохын харсан нь “нэг сумаар 2 туулай”... мөн одоогын Lakers – ийн дасгалжуулагч нь, Jordan тоглож байх үед bulls – ийн дасгалжуулагч байсан Phil Jackson. Тэгэхээр Phil Jackson – ийг далимд нь харсанаараа “нэг сумаар бүр 3 туулай буудсан” (?) орой байлаа.

Happy New Year!

Шинэ он гарлаа 31-ний орой, Downtown – д гэрийн хажууханд болсон firework show дээр очиж он солигдох мөчийг өнгөрүүллээ. 30, 31-нд гэр зуураа л, телевизээр Law and Order, бас элдэв кино үзэж тайван өнгөрүүлж таарав. Энд тэндгүй болдог монголчуудын шинэ жилийн баяр хүний 60$, 70$ гээд (агуулгадаа тохирохгүй) их үнэтэй. Тэгээд ч очисон ч хотдоо 2-3-аас илүү монгол хүн таньхгүй... сургуулийн хаяа нийлдэг нөхөд ихэнхи нь ийш явцгааж...

12 сараас, online movies rental – ийн Blockbuster online – ийг хэрэглэж байгаа. Сарын 19$ орчим төлбөртэй, киногоо интернетээр захиалаад, киногоо хүлээж авах болон буцаахдаа шууданг ашигладаг үйлчилгээ. Нэг дор 3 DVD авах эрхтэй, 1 DVD – ийг үзчихээд буцааж явуулсанаас хойш дараагийн DVD ирэх хүртэл 4-6 хоног хүлээдэг. Кино түрээслэхийн төлөө гадагш гарах зовлонгүйгээс гадна, үнийн хувьд reasonable (боломжийн) санагдаж байгаа. Өөр NetFlix гэж хэдэн жилийн өмнөөс хамгийн анх энэ үйлчилгээг эхлүүлсэн компани бас бий. Blockbuster – ийн давуу тал нь, сард 1 удаа өгдөг купоноор нь, ойрхон салбар дээр нь очоод киноноос гадна тоглоом түрээсэлж болдог.

Blockbuster online – д орсоноос хойш, хамгийн анх үзсэн кино, Crash. Олон үндэстэн, Background, үзэл бодолтой хүмүүс хутгалдсан Америкийн том хотууд дахь амьдрал нь, олон асуудал агуулсан ярвигтай болж ирж байгааг үзүүлэх гэсэн дүү агуулгатай, дажгүй кино юм. Хоёр жилийн өмнө гарж, Оскор авсан юм шиг байна (бодохдоо тэр үед, MBA application, ажилийн ачаалалд дарагдаад анзаараагүй өнгөрсөн байж таарна...)

100 companies MBA students most like to work

Бас нэг, өмнө оруулсан Careers after MBA – тэй холбоотой мэдээлэл. MBA оюутанууд төгссөн ямар компанид ажиллахыг хамгийн ихээр хүсдэг тухай, FORTUNE сэтгүүлтэй хамтарч Universum Communication гэж газраас 2006 онд явуулсан санал асуулгын дүн. Tovch taniltsuulgiig endees.

1 McKinsey & Company
2 Google
3 Goldman Sachs
4 Bain & Company
5 The Boston Consulting Group
6 Citigroup
7 Apple Computer
8 General Electric
9 Johnson & Johnson
10 Morgan Stanley
11 Procter & Gamble
12 Nike
13 Lehman Brothers
14 Walt Disney
15 Booz Allen Hamilton
16 Microsoft
17 Deloitte
18 Bank of America
19 BMW
20 Merrill Lynch

Management Consulting(MC) firm 5 (Deloitte – ийг оруулаад), Investment Banking (IB) firm 6 (Citigroup, BofA – ийг IB гэж тоолоод), үлдсэн 9 нь GE Microsoft гэх мэт нэр хүндэт томоохон компаниуд эсвэл Google маяагын high-growth/high-tech firm – үүд эзэлж байгаам байна. Nike, BMW хоёр, миний хувьд unexpected байлаа.

Listiin byren ehiig endees, todorhoi medeelliig endees.

Careers after MBA - example of two schools

Careers after MBA бичлэгтэй холбогдуулаад.

MBA төгсөгчидийн ажилын байрны талаар, BusinessWeek deerh MBA-iin profile- аас жишээ пост хийе. 2 жилийн өмнөх мэдээлэл ч гэсэн, харицуулалт хийх, ерөнхий хандлагыг нь харахад болохгүй юм байхгүй байх.

Нэг нь, finance – ээр сайн гэгдэх Columbia MBA (top10), нөгөөх нь Purdue MBA (top 20 – 30 байх). Доорхи web link – ууд дахь, “top 15 recruiting firms that hired the most graduates in the past academic year” гэдэг хэсэгт тодорхой мэдээлэл нь бий.

Columbia:
http://www.businessweek.com/bschools/04/full_time_profiles/columbia3.htm

Firm Graduates Hired
1. McKinsey 47
2. Lehman Bros. 27
3. Citigroup 25
4. Goldman, Sachs & Co. 18
5. Deutsche Bank 14
6. American Express 11
7. Booz Allen Hamilton 11
8. JPMorgan Chase 11
9. Morgan Stanley 10
10. Bank of America 9
11. Boston Consulting 9
12. Credit Suisse First Boston 9
13. Bain & Company 8
14. L'Oreal 7
15. General Electric; UBS 6

Purdue:
http://www.businessweek.com/bschools/04/full_time_profiles/krannert3.htm

Firm Graduates Hired
1. Eaton 3
2. Ford 3
3. IBM 3
4. Procter & Gamble 3
5. Raytheon 3
6. United Technologies 3
7. Air Products 2
8. American Axle 2
9. Eli Lilly 2
10. General Electric 2
11. Guidant 2
12. Honeywell 2
13. Johnson & Johnson 2
14. Liberty Mutual 2
15. NCR; Philip Morris; Eureka 2

Columbia – ийн хамгийн олон хүн ажилд авсан компаниудад, IB IM MC firms олон, Purdue нь Corporate олон гэсэн хандлага юм байна. MBA хөтөлбөрийн ranking болон specialty – дээ хир сайн бэ гэсэн онцлогоос, төгсөгчидийн ажилийн байр нилээн ялгаатай байдагын нэг жишээ гэж хэлж болох байх.

Columbia жилийн Full-Time оюутан 500-, Purdue 150 орчим гэсэн ялгаа байгаа. Нэг нь хот (NYC), нөгөө нь хөдөөдүү газар гэсэн ялгаа, өчүүхэн нөлөө үзүүлсэн ч байж магадгүй.

Careers after MBA

MBA оюутанууд төгсөөд голчлон ямар industry (чиглэл/салбар), function (ажлын төрөл, хэлбэр)-д ихээр ажиллахаар ордог тухай. Юутай ч эхлээд чиглэлээр нь ялгаж хуваагаад, түүн дотроо function – уудыг нь дурдах маягаар бичье.

1.      Corporate – Төрөл бүрийн компаниуд дахь голчлон менежерийн түвшингийн ажилууд. Function нь, general management, business development, strategic planning, marketing, finance, accounting гэх мэт олон янз. MBA-ийн төгсөгчийн ажил гэвэл ихэнхи  жирийн хүмүүсийн толгойд буух ажилууд. Компаниуд дундаа, “blue chip” гэгдэх GE, Microsoft, Intel гэх мэт нэр хүндтэй томоохон компаниудад ажилд ороход өрсөлдөөнтэй. Бас Silicon Valley – ийн Google, Yahoo маяагын high-growth/high-tech газрууд ч маш өрсөлдөөнтэй. MBA төгсөгчдийн хамгийн typical ажилууд.

2.      Venture/start own business – төгсөөд өөрөө шинээр компани байгуулах юм уу, дөнгөж байгууллагадсан venture компаниудад ажиллах оюутанууд цөөн ч гэсэн байдаг. Silicon Valley орчимоор энэ хандлага түлхүү талдаа байх.

3.      Consulting – Дотроо management consulting (MC) or strategy consulting, operation, IT, HR consulting гэх мэт хэдэн чиглэлүүдтэй. Компаниудын төрөл бүрийн бизнесийн стратеги болон үйл ажиллагаанд анализ хийж зөвлөгөө өгөх үйл ажиллагаа явуулдаг MC firm-үүд нь, оюутануудын орохыг хамгийн сонирходог чиглэлүүдийн нэг.

Томоохон нэр хүндтэй MC firm – үүдээс:

McKinsey, Boston Consulting Group, Bain, Booz Allen Hamilton, Monitor, AT Kearney

Дэлгэрэнгүй list – ийг үзэхийг хүсвэл endees. Эдгээр дундаа McKinsey – ийн нэр хүнд нилээн өндөр,  McKinsey – ээс олон ч томоохон Америкийн firm – үүдийн CEO болон executive – ууд төрсөн/төрдөг гэж ярьлцдаг. MBA төгсөгчидийн их “хайртай” Firm-үүдийн нэг.

Financial Service industry:

4.      Investment Banking (IB) – өөр хэллэгүүд нь securities firm, brokerage firm гэх мэт. Товчихондоо, компаниудад хандаж олон төрлийн санхүүгийн талаарх үйлчилгээ явуулдаг firm – үүд. Мөн санхүүгийн зах зээл дээр төрөл бүрийн санхүүгийн “бараа” – ний худалдаа арилжааний үйл ажиллагаа ч явуулна. IB нь MBA төгсөгчидийн орохыг ихээр хүсдэг бас нэгэн түгээмэл чиглэл.

Томоохон нэр хүндтэй IB firm – үүдээс

Goldman Sachs, Morgan Stanley, Merril Lynch, Credit Suisse, Lehman Brothers, JP Morgan, Citigroup, Bear Stearns, UBS, Deutsche Bank, дэлгэрэнгүй list – ийг хүсвэл endees. Олон жилийн турш Wall Street – ийн symbol болж ирсэн, financial world – ийн томоохон төлөөлөгчид гэж хэлж болно.

MBA төгсөгчид сонирходог Function/Division нь, Investment Banking Division (IBD) or corporate Finance, Sales&Trading (S&T), Research, Private Client Services. Мөн эдгээрээс гадна, IB firm – д Operation, Finance, Technology гэх мэт өөр Division байдаг ч, MBA гэхээсээ илүүтэйгээр бакалавр оюутанууд тэр чиглэлүүдэд илүү ордог байх.

5.      Invest management (IM) – өөр хэллэгүүд нь, asset management, money management, mutual fund, *** fund гэх мэт. Товчдоо, бусад байгууллагын болон хүмүүсийн өмнөөс, тэдний мөнгийг санхүүгийн зах зээлд хөрөнгө оруулалт хийж эргэлдүүлэх замаар өсгөж өгдөг ажил. MBA төгсөгчид орохыг ихээр хүсдэг чиглэлүүд боловч ороход босго өндөртэй.

Томоохон firm – үүд  нь жишээлбэл, Fidelity, Wellington, Capital Group, Vanguard, PIMCO  гэх мэт. Мөн CALPERS (California – ийн улсын ажилчидын тэтгэвэрийн fund) гэх мэт pension fund – ууд ч энд орно.

MBA төгсөгч, equity analyst, research analyst гэх мэт function – аар орж хөрөнгө оруулах компаниудын санхүүгийн үнэлгээ хийж, fund manager – т хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагаа явуулахад шаардлагатай мэдээлэлээр хангаж туслах үүрэгтэй.

6.      Hedge Fund (HF), Private Equity (PE), Venture Capital (VC)

HF нь IM -ийн нэг хэсэг ч гэж хэлж болно. Цөөхөн хүний ихээхэн хөрөнгийг, санхүүгийн зах зээл дээрх идэвхитэй (нууцлаг) арилжаагаар дамжуулаж эргэлдүүлж (ихэнхи тохиолдолд асар их) ашиг олдог firm – үүд. Сүүлийн 10 – 15 жилд ихээхэн хүчтэй болж буй Financial players. George Soros – ийн fund болон, өмнө блогтоо хальт дурдсан дампуурсан Long Term Capital Management нь, ердийн хүмүүс хүртэл мэддэг HF – ийн жишээ. Саяхны жишээнээс гэвэл, хэдхэн долоо хоногт 6 тэрбум ам.доллар орчим алдаад дампуурхад хүрсэн, байгалийн хийн арилжаа хийдэг байсан Amaranth байна.

PE нь ойрын хэдэн жилд financial world – д халуун сэдэв болон, улам хүчирхэгжиж байгаа салбар. Товчихондоо, Public company (биржэд арилжаалагддаг компани) – г Private болгон худалдаж аван, үйл ажиллагааг нь сайжруулж илүү үр ашигтай болгосоныхоо дараагаар бусдад зарах эсвэл IPO хийх замаар (асар их) ашиг олдог үйл ажиллагаа явуулдаг. PE – ийн firm өөр компанийг худалдаж авч байгаа мэдээ, сүүлийн жилд өдөр бү шахуу Wall Street Journal гэх мэт mainstream financial news – т гарч байгаа шах уу. Хамгийн ойрын жишээнээс, Австралийн Quatas airway PE Group – д худалдагдаж байгаа. PE ойрд халуун сэдэв тул, сүүлд болоцоотой үедээ нэмж бичихийг бодно.

KKR, Blackstone, Texas Pacific Group (TPG), Carlyle, Bain Capital.

VC нь, шинээр байгуулагдаж буй ирээдүйтэй компаниудад хөрөнгө оруулдаг Firm – үүд. Apple, Sun Microsystems, Yahoo, Google гэх мэт Silicon Valley – ийн Symbol гэгдэх компаниудыг байгуулагдах цагаас нь хөрөнгө оруулалт хийсэн, Sequoia Capital, Kleiner Perkins CB нь хамгийн алдартай VC – ийн төлөөлөгчид гэгддэг.

HF, PE, VC нь маш сонирхолтой, MBA төгсөгчид орохыг маш ихээр сонирходог чиглэлүүд боловч, ороход маш өрсөлдөөнтэй. 1 firm нь жилд 1-2 хүн авахтай үгүйтэй, түүнээс гадна өмнө нь IB, MC background – тай хүн юм уу., VC – ийн хувьд өөрөө компани байгуулалцаж явсан туршлага шаардах мэт, шаардлага их өндөртэй учраас, жирийн MBA байтуугай Harvard/Stanford – ийн “лут” төгсөгчид хүртэл ороход маш хэцүү гэгддэг салбарууд.

Мөн, Wall Street – ийн ихэнхи томоохон IB firm – үүд, идэвхитэй asset management, HF, PE – ийн үйл ажиллагаа явуулдаг салбар хэсэгтэй байдаг. Мөн commercial banking, credit card – ийн хэсэгтэй IB firm – үүд ч бий. (Тиймээс заримыг нь investment bank гэхээсээ financial service firm гэж ерөнхийлж нэрлэх ч тохиолдол бий)

7.      Others – insurance companies, commercial banks гэх мэт financial companies.

Эцэст нь, MBA – ийн түвшин, онцлог болон төгсөгчдийн career – ийн relation (холбоо) – ий тухай товчихон.

Corporate job – той харьцуулахад, MC, IB or IM job олж авах боломжийн тухайд, MBA – ийн нэр хүнд/ranking, мөн сургуулийн онцлог (finance – дээ сайн уу, management – дээ сайн уу) чухал нөлөөтэй гэж ярьлцдаг. Top 20 MBA биш бол илүү хэцүү болдог гэцгээдэг.

HF/PE/VC job – ийн хувьд ч top 5, top 3 MBA л биш бол боломж бараг байхгүй гэцгээдэг. (угаасаа эдгээр салбаруудад ажилд орохын  тулд, сурдаг MBA – ийн түвшинээсээ илүү MBA – д орохоос өмнөх хүний background/experience илүү чухал болхоор аргагүй байх... ) ер нь top 20 – оос гадуурх MBA – д Corprate job – ийн эзлэх хувь нь ихсээд байж магадгүй.

Бас, мэдээж exception (ерөнхий хандлагаас ялгаатай жишээнүүд) мэр сэр байж таарна. Мөн энэ бичлэг, full-time MBA төгсөөд ажилд орох 26-32 настай оюутануудын career – тай холбоотой, өөрөөр хэлбэл part-time or online MBA оюутануудын тухайд сайн мэдэхгүй юм.

Monetary benefit of education in US

Боловсролын түвшин, Америкт хэр зэрэг мөнгөн үнэ цэнэтэй тухай.

Америк-д US Census Bureau гэж газраас хэдэн жилийн өмнө гаргасан, энэ сэдэвтэй холбоотой статистик тоо харсан тул энд сонирхуулаад тавьлаа. (дэлгэрэнгүй статистак тоог энэ site – д: Career-Wizard.com)

Эхний график нь боловсролын түвшингээсээ хамаараад, дундаж жилийн цалин яаж өөр байдагийг харуулсан. Хоёрдох нь ажиллах нийт хугацаа дахь (өөрөөр хэлбэл тэтгэвэрт гарах хүртэлээ) тэр цалингийн хэмжээг нь үзүүлсэн. Professional degree гэвэл, Америкт ихэвчлэн, medicine, law, MBA degree – ийг хэлдэг тул, тийм degree – тэй хүмүүс гэж ойлгож бараг болно (тэгэхдээ, энэ график-д хэрэглэсэн professional degree – ийн нарийн тодорхойлолтыг шалгаагүй).

99 оны энэ тооноос харахад, дундаж доорхи маягтай юм байх:

Professional degree – 109’600$

Doctoral degree – 89’400$

Master’s degree – 62’300$

Bachelor’s degree – 52’200$

Мөн ахлах сургууль төгссөн хүний насан туршийн цалин 1,2 сая ам.доллар, professional degree – тэй хүнийх 4,4 сая ам.доллар юм байх.

Бакалавр цол авсан хүнтэй харьцуулахад, мастер доктор хүн илүү цалинтай байх нь хэт мэдээжийн байж магадгүй ч, Америкт professional degree-ийн мөнгөн үнэ цэнэ нь, бакалавраас хоёр дахин их, доктор-ийн түвшингээс илүү гэсэн сонирхолтой үр дүнг харж болно. Бас насан туршидаа мөнгөө хэрэглэхгүй цуглуулбал, Америкт хүн боловсролгүй ч саятан болж болно.

*Энэ зөвхөн мөнгөн үнэ цэнийн тухай гэдгийг мэдээж мартаж болохгүй. Жишээ нь докторын зэрэгтэй эрдэмтэд багш нийгэм дэх хувь нэмэр, ажилын далайц гэх мэт өөр талуудыг огт яриагүй.

*Энэ статитакийн тоогоо яаж авсаныг шалгаагүй тул, ерөнхий дундажийн баримжаа тоо гэж хүлээж авах нь зүйтэй байх.

MBA – ийн cost

Нэгэнт MBA – ийн ерөнхий танилцуулга маягын цуврал хэдэн бичлэг бичсэн тул, нэмээд MBA – ийн зардалын тухай энд товчхон:

Tuition – MBA – ийн сургалтын жилийн зардал нь, top 10 MBA – д 40’000$ - 45’000$, top 10-30 MBA – д 35’000$ - 40’000$ орчим. 2 жилд 70’000$ – 90’000$,  дунджаар 80’000$ орчим.

Living expense – Амьдрах зардал, том хотод 2 жил амьдрахад 50’000$ - 60’000$, бусад газар магадгүй 35’000$ - 50’000$. Дунджаар 50’000$ орчим.

MBA – ийн зардал нь юутай ч, дээрхи 2-ийн нийлбэр – дунджаар 130’000$ (a).

Үүн дээр хэрвээ MBA – д суралгүйгээр 2 жил ажилаа үргэлүүлж хийж байсан бол олж болох байсан мөнгийг алдаж байгаа тул тэр зардалыг нэмж болоно (бизнесийн хэллэгээр opportunity cost). MBA – д ордог хүмүүсийн дундаж жилийн цалинг 50’000$ гэвэл 2 жилийн 100’000$.

Энэ opportunity cost – ийг тооцсоны дараах, MBA – ийн зардал 230’000$ (b).

MBA – д financial aid гээд зарим оюутануудад scholarship, эсвэл tuition хөнгөлөх зүйл байдаг ч, тэр нь нийт оюутаны 10% – 20% хүрэхгүй хүнд л хүртээлтэй болхоор олдоно гэсэн магадлал байхгүйтэй адил тул, энэ тооцоонд оруулаагүй. Мөн, зун оюутанууд internship гэж 2 – 3 firm – үүдэд ажилладаг. Тэндээс олох цалинг зардалаасаа хэсэх хэрэгтэй. Сарын дунджаар 6’000$ гэвэл, 2.5 сарын 15’000$. Бас төгсөөд ажиллах газраасаа offer аваад ажилынхаа гэрээн дээр гарын үсэг зурсан үед, signing bonus гэж өгөх firm – үүд байдаг. Тэр бонусыг авсан гэж үзээд (assume) дундаж signing bonus – ийг 15’000$ гэж бодъё. Тэгвэл дээрх зардалаас 30’000$ хасагдах болно.

Internship revenue, signing bonus тооцсоны дараах MBA – ийн зардал 200’000$ (c).

Opportunity cost тооцохгүй бол 100’000$ (d).

Ингээд харахаар MBA – ийн зардал 100’000$ ч бай, 200’000$ ч бай, нилээн том тоо гэдэг нь харагдана. MBA төгсөгчидийн жилийн цалин (year-end bonus оруулахгүйгээр) 80’000$ - 100’000$ гэж яригддагийг бодсон ч, дээрх зардал тийм бага харагдахгүй. Тэгээд ч төгсөөд ажил олох нь амар процес биш, ялангуяа ерөнхий  эдийн засаг, санхүүгийн зах зээлийн байдлаас хамаараад, их хувирдаг болхоор бүр хэцүү. 9/11 – ний хэргийн дараахан төгссөн MBA оюутануудад ажил олдохгүй хэцүү байдалд орж байсан нь саяханы жишээ. Мөн Америкт урьд нь амьдарж байгаагүй хүний хувьд ажил олно гэдэг ер нь (юутай ч мөнгөгүй монгол хүний хувьд) нилээн commitment шаардсан ажил гэж боддогддог.

Америкчууд, ер нь бусад гадаадууд тэгээд энэ MBA – ийн зардалыг төлөхдөө ихэвчлэн, сургууль болон сургуультай холбоотой банк эсвэл бусад байгууллагаас зээл авч хэрэглэдэг (би ч ялгаагүй энэ аргаар... ). Тэгээд төгсөөд 5-10 жил цувруулж төлдөг маяагтай.

Эцэст нь ийм их зардал төлөхгүйгээр MBA – д сурч болох гэдэг асуудал байж болно. Өөрөөр хэлбэл сургуулиасаа scholarship авахад хир амар вэ гэдэг асуулт. Тэр талаар хувийн туршлага багаас практикал хариулт  байхгүй болхоор, энд хэт ерөнхий хариулт өгч үзвэл: Нэгэнт сургууль бүр элсэгчидийнхээ 10% - 20% - д scholarship эсвэл tuition хөнгөлөлт үзүүлдэг тул тэрэнд багтахыг хичээх  хэрэгтэй байх. Top 10 гэгддэг сургуульд applicant – ийн олон талыг харж scholarship – ээ өгдөг болхоор магадлал нь unknown (үл мэдэгдэх) байх. Харин top 10-20, top 20 – оос дооших сургууль болох тусмаа, GMAT – ийн онооны нөлөөлөх байдал нь эрс нэмэгдээд ирдэг. Өөрөөр хэлбэл top 20 орчимыг нэг сургуулийн элсэгчидийн GMAT – ийн онооны дундаж нь 650 байгаад, чиний GMAT 700 байвал, чи тэр сургуульд scholarship – тэй орох магадлал маш өндөр болоод ирнэ гээд хэлэхэд буруудахгүй байх. Чамайг тэр сургуульд apply хийгээгүй байхад чинь, сургуулиасаа холбоо бариад ирэх тохиолдол хүртэл байдаг. Монголоосоо Scholarship олох, Америкт дахь энэрэлийн байгууллагаас scholarship олж авах талаар, туршлага мэдээлэл огт байхгүй тул, сайн мэдэхгүй юм....

*Нэмэлт: Энэ бичлэгт (өмнөх зарим бичлэгүүдийн адилаар), top 30 доторхи MBA-д focus хийж бичсэн болхоор, жаахан өрөөсгөл байж болноь тэрнээс бусад сургуулиудын талаар байдал нилээн өөр байж магадгүй. Жишээ нь зарим state university – ийн маш хямд MBA мэр сэр байдаг, BYU 10’000$ орчим гэж дээхэн харагдсан санагдаж байна. Бас энд Америк дахь 2 жилийн full-time хөтөлбөрийн тухай бичсэн, 1 жилийн хөтөлбөр эсвэл part-time, executive хөтөлбөр гэвэл зардал мэдээж ондоо болно.

MBA ranking

MBA – д apply хийхийг төлөвлөх үед, MBA ranking – ийн тухай сонирхож эхлэх хүн олон. Мэдээж, аль болох нэр хүндтэй мөн түүнчлэн сургалт сайтай сургуульд орчих зорилгоор, мөн гол нь ирээдүйн career – т илүү нөлөөтэй, бүр шууд хэлбэл recruiting хийхэд илүү тус болох сургуульд орохыг хүсдэг хүн олон учраас ...

Харамсалтай нь, “MBA ranking бол ЭНЭ” гээд заачихаар цорийн ганц “бүх нийтээрээ тогтсон ranking” гэдэг зүйл байддаггүй. Тэгэж тогтоогоод байхаар ч зүйл биш. (Аливаа юмны) ranking гэдэг хэн/ямар байгууллага, ямар шалгуураар дүгэнэв, мөн тэрийг нь хэр credential – тай үзэж хүлээж авахаас шалтгаалах учираас.

MBA -ийн хувьд, төрөл бүрийн сэтгүүл, байгууллагаас гаргадаг “media ranking” нь хүсүүсийн баримжаа болдог гэж хэлж болно. Тэдгээр дунд хамгийн түгээмэл хэрэглэгдэдэг нь доорхи 3 сэтгүүл/сонины ranking:

USNews&World Report
http://www.usnews.com/usnews/edu/grad/rankings/mba/brief/mbarank_brief.php
BusinessWeek
http://www.businessweek.com/bschools/04/index.html
http://www.businessweek.com/bschools/06/full_time_tables/mba_main.htm
Financial Times
http://rankings.ft.com/rankings/mba/rankings.html

(FT – ийн ranking, US – ээс өөр улсуудын хөтөлбөрүүдийг агуулсанаараа онцлог)

Жишээ болгоод энд USN&WR – ийн ranking:

1. Harvard University (MA)
2. Stanford University (CA)
3. University of Pennsylvania (Wharton)
4. Massachusetts Institute of Technology (Sloan)
4. Northwestern University (Kellogg) (IL)
6. University of Chicago 
7. Columbia University (NY)
7. University of California–Berkeley (Haas)
9. Dartmouth College (Tuck) (NH)
10. University of California–Los Angeles (Anderson)

Сэтгүүл тус бүр ялгаатай хэмжүүрээр дүгнэж ranking гаргаж байгаа болхоор, гарсэн үр дүн нь ч ялимгүй ялгаатай байдаг. Тэгэхдээ сэтгүүлээсээ хамаараад байрлал нь ялимгүй өөрчлөгдсөн ч, аль ч ranking top 5, top 10 – д байнга ордог сургуулиуд байгааг харж болно. Top 10, top 20 хувьд ч гэсэн адил. Өөрөөр хэлбэл, “ Сургууль Х – ийн Ranking 4 – р байр уу, 7 – р байр уу” гэсэн хэдхэн байрын хоорондох маргалдаан утгагүй нь харагдана. Харин “Сургууль Х top 10 – д ордог сургууль уу, top 10 – 20 – д ордог сургууль уу” гэдэг хэлэлцүүлэг хийвэл хариу арай амархан гарна. Тиймээс “media ranking” – ууудыг, MBA ranking – ийн ерөнхий баримжаа гэдэг утгаар нь хүлээж авбал зүгээр. Жишээ нь top 10 доторх сургуульд орохоор шийдсэн бол, сругууль бүрийн онцлогуудыг харж, өөрийн зорилготой нийцэх (“fit”) газрыг сонгосон нь зүгээр байх байх. Ер нь энэ media – ийн ranking – ийг хараад олон янзын дүгнэлт хийж болно.

Гэвч....

MBA Applicants болон students, мөн holders – ийн дунд consensus болж тогтсон, албан ёсны биш ерөнхий “unofficial ranking” маягын баримжаа байдаг ч гэж хэлж болно. Дээр үед BusinessWeek -ийн порум дээрхи хүмүүсийн маргаан дунд, доорхи маягын ranking хийсэн байдал, олон хүмүүсийн санаанд нийцэж байсан тул энд сонирхуулаад:

group1. Harvard, Stanford, Wharton
group2. MIT, Kellogg, Columbia, Chicago
group3. Berkeley, Dartmouth, UCLA, NYU, Duke, Michigan, Virginia, Yale, Cornell

Энэ нь, нэг грүүп доторхи сургуулиуд адилхан түвшингийнх, грүүп нь өөр болчихвол түвшин нь ондоо гэсэн санаатай эрэмбэ дараа. Энэ тухай санал нийлэх нийлэхгүй талаар мэдээж олон  бодол байж болох болхоор, энэнийг зүгээр хэдэн оюутаны бодлоос гарсан жишээ гэж бодоод өнгөрсөн нь зүгээр байх. Энд MBA – тэй холбоотой нэг link attach хийе (дундах ranking тухай мэдээллийг нь сонирховол): http://en.wikipedia.org/wiki/MBA

Сургууль бүрт өөр өөрийн онцлог бий. Нэн ялангуяа, мэргэшилээсээ (specialty) хамаараад, дээрх general ranking – аас ондоогоор нэр хүнд ондоо болох нь бий. BusinessWeek, USN&WR – д finance, marketing гэх мэт мэргшил тус бүрээр нь бас ranking хийсэн байдаг болхоор сонирхож болно. Тэгэхдээ finance, general management, marketing – ийн мэргэшилийн ranking нь 1 тоож хүн байхаас бусад мэгэшилийн ranking – ийг нь анхаараад MBA сонгодог хүн цөөхөн байх (юутай ч би 1 эргэн тойрноо хараагүй). Ер нь ихэнхи MBA – гийн оюутанууд ч тэр талаар мэдэхгүй байх. Юутай ч top 10 – 20 MBA – д орохыг зориж байгаа оюутанууд, general ranking – ээс гадна зорилгоосоо хамаараад finance болон general management – ийн ranking – ийг л анхаараад, дээрээс нь сургуулийнх нь онцлогтой “fit” – ийг нь харж сургуульд apply хийдэг гэж хэлэхэд буруудахгүй байх.

Эцэст нь, ranking – ийг анхаарч rank өндөртэй сургуульд орохыг зорих хэрэг байгаамуу? Гэдэг асуулт байж болно. Тэрний хариу нь мэдээж, хүн бүрийн зорилго, төлөвлөгөө, нөхцөл байдлаас хамаарах асуудал байх...