Хичээлийн guest – PE partner

Entrepreneurial Finance and PE хичээл дээр, VC financing (санхүүжилт) – тай холбоотой хэсэг дуусав. Хэд хэдэн шинээр босох үеийн firm – ийн business plan – тай танилцаж, VC – ээс санхүүжилт хийх үеийн нөхцөл/гэрээ (term sheet) – ийн анализыг хүртэл хамарсан сонирхолтой сэдэвүүд байлаа.

Энэ долоо хоногоос, Leveraged BuyOut (LBO) буюу “PE firm нь зээл санхүүгийн механизийг ашиглаж өөр firm – ийг худалдаж авах” процесс болон түүний санхүүгийн үнэлгээний тухай үзэж эхлэв. Сүүлийн 2 хичээл дээр үзсэн нэгэн buyout – ийн кейстэй холбогдож, өнөөдөрийн хичээл дээр уг buyout – ийг гардаж хийсэн buyout PE fund – ийн үүсгэгч partner зочиноор ирж, мөн үр өгөөжтэй нэгэн хичээл байлаа.

*LBO – ийн тодорхойлолтыг монголчилоход хэтэрхий махчилсан тул, ойлгомж муутай байвал өршөөгээрэй... товч монгол тайлбар олдвол сүүлд залруулъя.

Авангард зургийн үзэсгэлэн

Хотын урлагын музейд, Avant-Garde (=авангард) чиглэлийн хэдэн зураачдын бүүлийн үзэсгэлэн гарсан байсаныг очиж сонирхоод ирэв. Cézanne, Picasso, Van Gogh, Paul Gauguin, Matisse гэсэн зураачидын бүтээлүүд. Өвөрмөц зургууд шиг санагдлаа. Энэ үзэсгэлэнгийн зургуудыг NY – ийн metropolitan museum of art, Chicago-ийн art institute, Paris-ийн 2 музейгээс цуглуулж, энд нэгтгэж үзүүлж байгаа юм байх.

Хичээлийн guest Entrepreneur

Өнөөдрийн Entrepreneurial Finance and PE-ийн хичээл бас зочинтой сонирхолтой өнгөрлөө. Энэ удаа 96 онд 4 залуу хамтарч дөнгөж байгуулсан telecommunication чиглэлийн компани нь, VC – ээс хөрөнгө оруулалт/санхүүжилт авах үе – ийн тухай. Зочин маань тэр залуусын нэг, манай MBA – ийн төгсөгч. Business plan – ийг судалж, энэ компнаид VC хөрөнгө оруулалт хийх нь ашигтай юу үгүй юу, хийх болбол ямар байдлаар хийвэл зүгээр талаарх кейс.

Discussion ерөхийдөө хөрөнгө оруулах эсэх талар бодол нь хуваагдсан шинжтэй болсон хичээлийн  сүүл хавьд, зочин маань асуулт хариултанд оролцож, түүхээсээ ярьж өглөө. Түүх нь 96 ондоо санхүүжилт нь амжилттай явагдаж 25 сая ам.доллароор  үйл ажиллагаагаа эхлэн, 2000 онд 2 тэрбум үнэлгээтэй (market capitalization) болтлоо амжилттай яван, түүний дараахан дампуурхад хүрсэн гэсэн адал явдал ихтэй түүх. Зочин маань харин “мэдрэмжтэй” байсан болтой, 2000 онд оргил үедээ байхад нь өөрийнхөө хувийг зараад ажилаа болиж амжсан юм байна. Дараагаар нь бас нэгэн шинэ telecom талын компанийг удирдаж  саяахан түүнийгээ өөр нэгэн компанид зараад, хагас сарын өмнөөс дараагийн адал явдалаа эхлүүлсэн юм байх. “Ясны” entrepreneur (*) гэж хэлж болхоор.

Шинээр “босож буй бизнесийн талаар үнэлгээ хийхэд, гайхамшигтай санаа, шинэ технологи, зах зээлийн зохих эрэлт хэрэгцээгээ “мэдэрсэн байдал”, чадварлаг найдвартай баг гэх мэт олон хүчин зүйлийг бодолцдог ч, энэ удаагийн entrepreneur – ийн амжилт нь санаагаас гадна execution (гүйцэтгэл) их чухал байсан жишээ гэж санагдлаа.

*Entrepreneur - "шинээр бизнесийг санаачилж эхлүүлэгч"

Violin concert

Өнөөдөр, хотын symphony orchestra – ийн хэдэн хөгжимчидийн концерт сонсчихоод ирэв. Violin (хийл) гололсон 5 хөгжимчиг Mendelsshohn болон Brahms гэсэн хүний бүтээлийг тоглосон концерт. Сонгодог хөгжмийн талаар “А ч байхгүй” ч, дажгүй концерт байлаа.

Masters of the New Universe

Ойрын 1-2 жилийн Америкийн санхүүгийн ертөнцөд том мэдээ болж буй, хэдэн арван тэрбум ам.долларын үнэлгээтэй Firm – үүдийг худалдаж авсан (buyout) deal – үүдтэй холбоотой The New York Times – ий нийтлэлд сонирхолтой зураг байсан тул, энд линкийг нь:

Masters of the New Universe

Эдгээр том deal – үүдэд, худалдаж авсан private equity firm – үүд болон Wall Steet – ийн investment bank – ууд, мөн law firm – үүд яаж холбогдож оролцсоныг сонирхолтойгоор үзүүлж.

Хичээлийн guests – VC

Entrepreneurial Finance and PE – ийн хичээл дээр 2 зочин ирэв. Энэ удаагийн хичээл information security чиглэлд шинээр байгуулагдаж буй нэгэн компнаийг “хөлд нь босгохоор” 2 Venture Capital (VC) firm хөрөнгө оруулах эсэх талаар анализ хийн шийдвэр гаргах гэж буй 2001 оны үеийн кейсийн хэлэлцүүлэг байлаа. 2 зочин маань энэ кейс-д бичигдсэн 2 VC-ийнх, энэ процесс-т оролцож кейс – д нэрээрээ гарсан 2 хүн байсан нь кейсийн хэлэлцүүлэгийг илүү амьд болгож, оюутануудын сурах мэдэх motivation (сэтгэл) – ийг өргөсөн их дажгүй хичээл болж өнгөрлөө.

Spring quarter starts

MBA – ийн сүүлийн улиралын хичээл эхлэв. Энэ улиралд дараах 3 хичээлийг сонгож авсан: Entrepreneurial Finance and Private Equity, Portfolio Management, Financial Risk Management.

Entrepreneurial Finance and Private Equity: энэ дундаа хамгийн сонирхолтой байгаа нь. Агуулга нь “шинээр босож буй” (entrepreneurial) firm – ийн санхүүжилтийн тухай. Firm – ийг удирдаж буй менежмент талаас нь, мөн энэ чиглэлд хөрөнгө оруулалтын үйл ажилагаа явуулагч private equity – venture capital, buyout fund etc. firm талаас нь, мөн энэ чиглэлд хөрөнгө оруулагч талаас нь тусад нь анхаарсан% нилээн өргөн хүрээтэй хичээл. Professor нь энд заахаас гадна, хэд хэдэн private equity firm – д board (удирдах зөвлөл) – д сууж мөн partner (удирдлагын нэг) хийдэг, энэ чиглэлд нилээн ажилын туршлагатай, манай сургуульд хамгийн алдартай багшийн нэг.

Portfolio Management: хөрөнгийн зах зээлд хөрөнгө эргэлдүүлж өсгөх (invest management) үйл ажиллагаа, ойлголтуудтай холбогдох хичээл. 7 хоног бүрийн даалгаварт бодит stock market – ийн мэдээлэлийг өгч, Matlab дээр програм бичин, тэр мэдээлэлийг боловсруулж анализ хийлгэх гэх мэт, бас нилээн сонирхолтой байгаа хичээл.

Financiacl Risk Management: өмнөх улиралд авсан Financial engineering хичээлийн үргэжлэл, төрөл бүрийн derivative – ийг бизнес, санхүүд ашиглах тухай.

Ерөнхийдөө сүүлийн улиралын хичээлүүд бүгд дажгүй сонирхолтой байх болтой. Харин энэ удаа бусад улиралаас илүүтэйгээр, амьдрал зугаа цэнгэлд зориулах цагаа нилээн алдаж таарах шинжтэй нь тиймэрхүү...

Free top-class "education"

Огт үнэгүйгээр дэлхийн top-class “education” – ээс “хүртэх” боломж, онолын хувьд бий. MIT – ээс санаачилга гаргаж, хичээлийнхээ зарим материалыг интернет дээр тавьсан веб сайт:

MIT OpenCourseWare
http://ocw.mit.edu/index.html

MIT Sloan School of Management
http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Sloan-School-of-Management/index.htm
MIT Economics
http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Economics/index.htm
MIT Electrical Engineering and Computer Science
http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Electrical-Engineering-and-Computer-Science/index.htm

Юутай ч, economics, business, engineering & science чиглэлээр дэлхийн шилдэг сургуулийн нэг болох MIT – д багшаар нь заалгаж суралцахгүй ч, материалынх нь хэсгийг үзэх сайхан боломж энд байгаам байна. (Мэдээж ангид багшаар заалгахтай адилгүйгээр, хэрэглэхэд түвэгтэй зүйл ч их байж магадгүй. Би өөрөө хэрэглэж үзээгүй болхоор сайн мэдэхгүй юм.)

Америкт үнэгүй сурах?

Америкт үнэгүй сурах тухай, нэгэн монгол бүсгүй өөрийн туршлагаас бичсэн нийтлэл:

http://www.hamagmongol.net/readarticle.php?article_id=13

Энийг сайн дагаад мөрдвөл, америкт үнэгүй сурч болж ч магадгүй юм... тэхдээ MBA болон Law School, Medical School – д сурах бол нийтлэлийн зөвлөгөө бараг хамаагүй болох байх. Ер нь бакалавр – т сурах, эсвэл инженер эсвэл шинжлэх ухааны чиглэлээр graduate school – д сурахыг хүсэгчдэд тохирох мэдээлэл шиг санагдсан ( дээр уншсан болхоор нарийн агуулгыг нь санахгүй байна).

Веб дээр Америкт сурах тухай, монгол хэл дээрх мэдээлэл нийтлэл оруулаагүй тул, хэрэгтэй хүндээ сонирхолтой мэдээлэл байж магадгүй гэж бодогдсон.

10 хоногт MBA авах

тэгэхдээ MBA – д үздэг хичээлүүдийн тухай товчхон эмхэтгээд нэг номын тухай энд танилцуулгыг нь:

"The Ten Day MBA"
http://www.amazon.com/Ten-Day-MBA-Step-step-Mastering/dp/0688137881

Virginia MBA төгссөн хүн, уншихад эвтэйгээр эмхэтгэсэн ном байсан. MBA – д ирээдүйд сурахыг хүссэн хүн болон, serious биш ч, ерөнхийдөө үздэг зүйлүүдийг нь товчхон хараад авах гэсэн хүнд их зохимжтой ном.

Холбогдох пост: MBA – д 2 жил сурах зардал:

http://mnglmba.blogspot.com/2006/12/mba-giin-cost.html

MBA – ийн ном материал

Блог – ийн нэгэн зочиноос “хичээлд хэрэглэгддэг ном материал – аас дурдаж байвал зүгээр юм уу” гэсэн санал байсан болхоор, энэ туахй тэмдэглье гэж бодлоо.

MBA – ийн хичээлд хэрэглэгдэг ном, бусад материал гэвэл:

1.      Handout – тухайн заах хичээлийн агуулгыг эмхэтгэж, багшийн өөрийнх нь бэлдсэн материал. Ихэвчлэн хичээл бүрт тараагддаг. Зарим багш нар онлайнаар тараах нь ч бий.

2.      Course pack – хичээлд хэрэглэгдэх case (*1) -уудыг нийлүүлж хавтасласан package. Хичээлтэй холбоотой төрөл бүрийн нийтлэл, номын хэсэг гэх мэтийг ч хамт оруулсан байх нь олон. Заримдаа дээр дурдсан, Handout – ийг ч course pack болгочихсон байдаг. Handout – аас ялгаатай нь, худалдаж авах ёстой....

3.      Textbooks, related books

Ихэнхий хичээлд төрөл бүрийн ном шаардлагатай гэж заагдсан байдаг ч, дээрх handout болн coursepack 2 – ийг хэрэглэхэд хангалттай тохиодол цөөнгүй. Нэг жишээ гэвэл, өчигдөрхөн авсан нэг хичээлд хэрэглэгдэх 2 coursepack нийлээд 880 хуудас, 10 долоо хоног хэрэглэгдэнэ, бүгдийг нь уншаад “ шингээвэл “ цаана нь номны цаг шаарлага нилээн багасаад ирж таарна гэх мэт

Тэхдээ (хэрэгцээнийх нь түвшин нь адилгүй ч) MBA – ийн стандарт болсон textbook бий. Жишээ нь доорх линк – д Wharton, NYU MBA – ийн номнуудаас танилцуулсан байна (линк нь холбогдохоо больчихвол өршөөгөөрэй):

http://www.amazon.com/gp/richpub/syltguides/fullview/20410PYJJNILA
http://www.amazon.com/gp/richpub/syltguides/fullview/219JQ9RUIG83

*1 холбогдох пост
http://mnglmba.blogspot.com/2006/12/mba-giin-hicheelyyd.html

Career талын зарим үгүүд

Америкт MBA төгсөгчидийн ажилладаг зарим чиглэл болон firm – үүдийг нэрлэсэн хэллэг үгүүдийг блог дээрээ хамаагүй хэрэглэж, анх уншиж байгаа хүнд уншиж ойлгоход түвэгтэй байдал үүсгэсэн байж магадгүй тул, тайлбар маяагын линк оруулхаар шийдэв.

Investment bank (IB), Hedge Fund (HF), Private Equity (PE) гэх мэт санхүүгийн чиглэлүүд болон. Morgan Stanley, Credit Suisse гэх мэт firm – үүд юу хийдэгтэй холбоотой товч тайлбар доорхи бичлэгт бий:

http://mnglmba.blogspot.com/2006/12/careers-after-mba.html
http://mnglmba.blogspot.com/2006/12/100-companies-mba-students-most-like-to.html

Эдгээр чиглэл, firm – үүдийн үйлчилүүлэгчид нь ихэнхи нь хувь хүмүүс биш, төрөл бүрийн corporation – ууд болон зарим засгийн газар/холбогдох байгууллагууд, хөрөнгөтэй хүмүүс байдаг, мөн жирийн хэвлэл телевизээр реклам хийдэггүй учир, ихэнхи нэрүүд нь ердийн хүмүүс огт дуулаагүй нэрс байж таардаг. 

Las Vegas – Denver – Copper Mountains

(Stratosphere tower)

(Ghostbar at Palms)

http://becksposhnosh.blogspot.com/2004/11/ghostbar-palms-las-vegas.html

(Copper Mountains)

Амралтаар Las Vegas орж, бас Denver – ийн хажуухан дахь Copper Mountains – д ski trip хийчихээд ирэв.

Энэ удаагийн аялал, 90 – ээд оны эхээр нэг ангид сурч байсан хуучин андууд цуглахаар ярилцаж, Denver – ийн B зохион байгуулсан учиртай. Энд тэндээс ангийн андууд, гэр бүл бас бусад хүмүүс цуглав. Хуучиний андуудтайгаа уулзаж, сонин сайханаа хүүрнэлцсэн дажгүй цаг байлаа.

Las Vegas – т Stratosphere hotel – д бууж тэгэхдээ жаахан casino – д мөнгө алдаж, шөнө нь Palms hotel – ийн дээвэр дэхь Ghostbar – д пиводож өнгрөөв.  Denver – т мөн найз B – ийн guide – аар Copper Mountains – д ski-дэж орой нь B болон E – ийнд сайхан дайлуулж өнгөрөөлөө. Юутай ч өвөл хийж амжаагүй, сайхан амралт болж өнгөрлөө.

Шалгалт шүүлэг

Хэдэн 7 хоног, стратегийн хичээлийн project paper дээр ажиллаж, өнөөдөр дуусгав. Шинээр гарч ирж буй нэгэн технологийн компанийг сонгож аваад, тэрнийхээ стратегийн талаар грүүпээрээ анализ хийж цаасан дээр буулгах ажил. Хэд хэдэн амралтын өдрийнхөө өглөөнөөс орой хүртэлх цагаа грүүптэйгээ хамтдаа “хуваалцаж” байж дуусгав. “хэт хүчин зүтгэлтэй” хүмүүс болхоор, анхнаасаа их юм бичицгээсэн тул, сүүлдээ тэрийгээ 10 илүүтэй хуудас багасгаж 25 – аад хуудас болгох гэж нилээн зүдэрсэн явдал боллоо. Би хэрэв ганцаараа бичсэн бол, эсэргээрээ яаж хуудсаа ихэсгэж 25 хүргэхэв гэж шаналах байлаа...

Орой нь нэг солонгос найзынхаа гэр бүлтэй солонгос хоолны газар орж, шарсан мах идэж солонгос дарс жаахан амсав. Маргаашаас бусад хичээлүүдийн улирлын эцэсийн шалгалтуудтай. Тэгээд шалгалт дуусахаар, Las Vegas – Denver – Rocky Mountains руу...

Эдийн засагчидийн яриа

Ойрд хэд хэдэн сонирхолтой эдийн засагчидийн яриа сургууль дээр болов.

Эхнийх нь Jeffrey Sachs. Хөгжилийн эдийн засгийн чиглэлээр янз бүрийн ажил хийж байсан, орос мэтийн хуучины соци орнуудад шилжилтийн эдийн засгийн зөвлөх хэсэг хийж, шилжилтийн эдийн засагт зориулсан (Монголд хүртэл хэрэгжүүлээд авсан!) “shock therapy” – ийг санал болгосон нэгэн. “The End of Poverty” гэж дажгүй ном бичсэн хүн.

Мөн, Gary Becker. 92 оны Нобелийн эдийн засагийн шагналтан. Америкийн цагаачлалын асуудалтай холбоотой яриа хийв. Удахгүй түүний “шавь” Murphy – ийн яриа бас болох юм байх.